Essay tegen de bureaucratische natuurlijke hybride

Gepubliceerd op 4 oktober, om 21:53u

Achter de dijk van de Waddenzee gaat een hele geschiedenis schuil. Dijken, greppels en andere waterwerken, allemaal gemaakt met de hand. Dit verhaal zou niet alleen verteld moeten worden vanuit het perspectief van de herenboeren en veenbazen, maar ook vanuit dat van landarbeiders, vissers en veenarbeiders. Maar wie kent het echte verhaal nog uit de eerste hand? vroeg historisch socioloog en zelfstandig onderzoeker Otto Knottnerus zich in de laatste lezing van het symposium af. Hij hield een betoog voor een “parlement van de dingen” omdat “het oude cultuurlandschap bezig is zijn identiteit te verliezen.”

Wie kent nog het echte verhaal van het cultuurlandschap gemaakt door mensen?

Knottnerus nam zijn publiek mee op een vogelvlucht langs de geschiedenis van de kust. Met de verschillende machthebbers veranderde de naam. Lang werd naar het gebied verwezen als deel van de Noordzeeregio. De naam Waddenzee is nog maar een paar eeuw oud. Maar belangrijker dan de vele veranderingen uit een ver verleden, is dat de Wadden die ooit als één sociaalgeografisch gebied werd gezien, vanaf de jaren ’70 werden ingekapseld door institutionele kaders. Dat veranderde het mentale landschap. De praktische kennis verdween. “Identiteitspolitiek is dat wat wij denken te weten over het verleden wordt getoetst aan het heden.”

Problematische identiteit
Het gevolg is wat Knottnerus een “bureaucratische natuurlijke hybride” noemde, waarin administratieve procedures, wetenschappelijke kennisclaims en publieke bezorgdheid zich zowel achter elkaar verschuilen als elkaar in een wurggreep houden. “Beschermen we de Waddenzee omdat we haar uitzonderlijke waarden erkennen of is het andersom?” hield hij het publiek voor. “Is het erkennen van die waarden het gevolg van beschermingsmaatregelen, als rechtvaardiging voor de bureaucratische natuurlijke hybride? En wordt de Waddenzee gebruikt om problemen op te lossen, om de versplintering in ons eigen bestaan aan te pakken. Identiteit is altijd problematisch geweest, maar in deze tijd is zij net zo diffuus als de Waddenzee zelf.”

Onze identiteit is net zo diffuus als de Waddenzee

Een van de gevolgen van de bureaucratische natuurlijke hybride is volgens Knottnerus dat het cultuurlandschap wordt opgeofferd voor natuur. Voor elk bedrijventerrein dat wordt gebouwd, wordt compensatie gerealiseerd in de vorm van natuur. De schade voor het landschap blijft onvermeld. Bescherming van de Waddenzee is wisselgeld geworden. Om het tij te kleren, pleitte hij voor een “parlement der dingen”. We zijn volgens hem niet strikt gescheiden van onze omgeving, maar we maken er deel van uit. Daarom moet de omgeving ook een stem krijgen: het landschap, de natuur, ze moeten zelf gehoord worden om de identiteit van het gebied te behouden.

Lees het hele essay van Otto Knottnerus of download de presentatie.